METABOLIK SENDROM
Kalp ve damar hastaliklarina neden olan hipertansiyon, sismanlik, seker hastaligi ve kan yaglarinda yukseklik gibi hastaliklarin ayni kiside birarada gorulmesine metabolik sendrom veya metabolik travma denir. Bu duruma ‘insulin rezistans sendromu’ veya ‘sendrom X’ adi da verilir.
Metabolik sendrom’un baslica ozelligi veya baslatici ozelligi vucutta yag miktarinin artmasidir. Yag miktari artinca kanda insulin duzeyi artmakta ve sonunda insulin yuksekligine bagli olarak seker hastaligi, kan yaglarinda yukselme, tansiyon yukselmesi ve sismanlik ayni kiside ortaya cikmaktadir. Tedavi edilmezse oldurucu olan bu hastaliklarin hepsine birden mahserin dort atlisi veya olumcul orkestra adi verilmektedir.
Metabolik sendromlu hastalarda karaciger yaglanmasi, kanda urik asit yuksekligi, kadinlarda polikistik over sendromu ve erkeklerde prostat buyumesi de sik gorulmektedir.
Bir kiside metabolik sendrom var diyebilmek icin, o kiside asagida siralanan bozukluklarin bir arada bulunmasi gerekir:
• Erkek tipi sismanlik (yaglarin karinda birikmesi): Erkeklerde bel cevresinin 102 cm’den fazla olmasi, kadinlarda 88 cm’den fazla olmasi
• Kanda trigliserit denen yagin 150 mg/dl den fazla olmasi
• HDL kolesterol denen iyi kolesterolun erkeklerde kanda 40 mg/dl, kadinlarda ise 50 mg/dl’den az olmasi
• Tansiyon yuksekligi (Hipertansiyon) bulunmasi: Buyuk tansiyonun 13, kucuk tansiyonun 8.5’ dan fazla olmasi
• Aclik kan sekerinin 100 mg/dl’ den fazla olmasi
Son zamanlarda metabolik sendromlu hasta sayisinda giderek buyuk bir artis gorulmektedir. ABD’de metabolik sendromlu hasta sayisi, orta yaslardaki kisilerde %20-30’u hatta son zamanlarda %40’i bulmustur. Ulkemizde de bu siklikta oldugu tahmin edilmektedir.
Metabolik sendrom yasam suresini kisaltan cok onemli bir saglik sorunudur.
Metabolik sendrom’da karin bolgesindeki yaglari cilt alti bolgesine kaydirmak icin bazi ilaclar (Roziglitazon veya pioglitazon gibi) kullanilmaya baslanmis ve iyi sonuclar alinmistir.
Polikistik over sendromu denen ve kadinlarda yumurtalarda kist, kilo alma, adet bozuklugu ve tuylenme ile kendini gosteren hastalik metabolik sendrom yonunden buyuk bir risk teskil eder. Sisman ve yumurtaliginda bu tur kistleri olan kadinlar mutlaka metabolik sendrom yonunden taranmalidirlar. Bu kadinlara seker yukleme testi yapilmali ve kan yaglarina bakilmalidir. Polikistik over sendromu olan kadinlarda seker hastaligi 3-7 kat daha fazla gorulur ve kalp ve damar hastaligi riski de ayni sekilde yuksektir. Bu nedenle mutlaka kilo vermeli ve egzersiz yapmalidirlar.
Sabah yorgunlugunuz varsa, gece uykudan kalkip tatli bir seyler yemek istiyorsaniz veya ogle yemegi sonrasi yorgunluk ve halsizlik oluyorsa insulin direnci olabilir. Insulin direnci kalitimsal olabildigi gibi ogun atlamak, hareketsizlik, sekerli ve unlu gidalari fazla yemek ve sismanlik nedeniyle de olusur.
Metabolik sendrom’dan korunmak ve kandaki insulin duzeyini azaltmak icin karbonhidratli gidalari yani beyaz ekmek, tatlilar, kek ve patates gibi seker orani yuksek gidalar az yenmeli, tuz azaltilmali, beyaz et, sebze ve meyve tuketimi artirilmalidir. Ayrica kilo vermek ve egzersiz yapmak da bizi bu hastaliktan korur.