SEKER HASTALIGI-DIYABET (DIABET)-Prof Dr Metin Ozata

diabet, diyabet, seker hastaligi, gizli seker

TIP 1 DIYABET

TIP 1 DIYABET

 

 

Prof. Dr. Metin Ozata

Endokrinoloji, Diabet ve Tiroit Uzmani

Ahmet Mithat Efendi Cad. 12/ 3

Kalamis-Istanbul

Tel: (216) 3486519

 

 

 TIP 1 DIYABET

Tip 1 diyabete  insuline bagimli diyabet ismi de verilir.  Genellikle zayif, kilo kaybi olan, asiri susama ve  cok idrara gitme sIkayeti olan kisilerde saptanir.  Idrarlarinda keton denen bir  madde  teshis sirasinda bulunabilir.   Ketoasidoz komasindan ve olumden korunmak icin insulin tedavisi olmak zorundadirlar.  Hastaligin erken doneminde  pankreastaki beta hucrelerinin yikimini gosteren  adacik hucre antikoru (ICA), insuline karsi antikorlar (IAA) ve glutamik asid dekarboksilaza karsi  antikorlar (GAD) kanda yuksek olarak bulunur.

Tip 1 Diyabet Kimlerde Gorulur
Tip 1 diyabet  her 300 cocuktan  1’inde gorulur.  Tek yumurta ikizlerinden birisinde varsa digerinde gelisme riski %50’dir.  Tip 1 diyabetli cocugun babasinda %6, annesinde %2, kardeslerinde  %5 ve  birinci derece akrabalarinda %20 oraninda diyabet gelisme riski vardir.  Riskteki kisileri onceden anlamak icin kanda antikor hormonu veya doku tiplemesi (HLA) yapilabilir. Ancak bunlar pahali testlerdir.
Tip 1 diyabetli bir annenin diyabetli bir cocuga sahip olma olasiligi 1/20 dir. Tip 1 diyabet pankreas bezindeki beta hucrelerinin bagisIklik sistemi tarafindan yikilmasi ile olusur. Vucut genetik bir egilim sonucu pankreastaki beta hucrelerini yabanci bir doku olarak algilar ve onu yok etmeye calisir. Iste bu amacla insulin antikoru, adacik antikoru ve GAD antikoru denen antikorlar vucut tarafindan  yapilir.  Bu antikorlar pankreas bezinin beta hucrelerine yapisarak orada bir iltihap meydana getirir ve beta hucreleri tahrip olur. Insulin hormonu salgilayan beta hucreleri yok olunca insulin vucutta azalir ve yok olur. Bu yuzden tip 1 diyabetli hastalarin kanlarinda insulin hormonu yoktur. Sonucta insulin  eksIkligi nedeniyle kandaki seker hucrelere giremediginden kanda birikir ve seker hastaligi ortaya cikar. Tip 1 seker hastaliginin ortaya cikmasinda oksijen yakim  yan urunu olan oksijen radikalleri ile gidalarla alinan serbest radikaller de  etkili olabilir.
Sosis, salam, sucuk , soda ve suda bulunan nitrat vucutta serbest radikalleri arttirarak beta hucrelerinin tahrip olmasina neden olarak tip 1 seker hastaliginin ortaya cikmasina katkida bulunabilir.
Inek sutunun erken donemde icilmesi de bebeklerde beta hucre harabiyeti yaratabilmektedir.
Bazi virusler beta hucre harabiyeti yaparak  seker  hastaligina neden olabilmektedir.
D vitamini eksIkligi de   tip 1 seker hastaligi gelisimine  katkida bulunabilmektedir.
Tip 1 diyabet sisman cocuklarda gorulebilir. Sisman cocuklardaki insulin direnci pankreasdaki beta hucrelerini strese sokar ve tip 1 seker hastaligi gorulebilir.
Tip 1 diyabet daha cok cocukluk caginda gorulurse de otoimmun  tip denilen bir tipi her yasta gorulebilir.

 

b) Tip 1 Diyabetli Hastalarda Sik Gorulen Diger Hastaliklar

Tip 1 diyabetli cocuk veya hastalarda sIk gorulen diger hastaliklar asagida verilmistir ve bu hastaliklar yonunden  tarama yapilmalidir.
Sik gorulen hastaliklar:
Colyak hastaligi: Bagirsak hastaligidir
Graves hastaligi: Tiroit bezinin cok calismasi
Hipotiroidi: Tiroit bezinin az calismasi
Addison Hastaligi: Bobrekustu bezinin az calismasi-Kortizol hormon azligi
Pernisiyoz anemi: B12 vitamini eksIkligine bagli kansizlik

 

c) Cocuklarda Tip 1 Seker Hastaligini Onlemek Icin Neler Yapilabilir?
1. Bebegin anne sutu ile beslenmesi cok onemlidir. Inek sutunu   bebege  ilk 6 ay vermemelidir.
2. Saglikli beslenmenin saglanmasi
Allerji yapan bugday, patates, portakal suyu ve yumurta  gibi gidalar  bebege biraz daha gec baslanmali.
3. Salam, sosis, sucuk, janbon yedirilmemeli
4. Temiz su icilmeli. Icinde nitrat olan maden suyu veya su icilmemeli
5. Kilo varsa verilmeli
6. D vitamini eksIkligi varsa giderilmeli
7. Kanda magnezyum, cinko ve  kalsiyum eksIkligi yapmayacak bir beslenme yapilmalidir.


d) Tip 1 Diyabetin Tedavisi
 Ilk teshis konuldugunda tip 1 diyabetli cocuk veya gencler hastaneye yatirilarak  insulin tedavisine baslanir ve insulin yapilmasi ogretilir.  Cocugunda seker hastaligi olan anne ve baba ilk once bir panik icindedir.  Bu nedenle anne ve babanin da hastalik konusunda bilgilenmesi gerekir.  Insulin tedavisi genellikle gunde iki kez orta etkili ve kisa etkili insulinin karisimi seklinde olur.  Gunluk uygulanacak toplam insulin dozunun ucte ikisi sabah kahvalti oncesi geri kalani aksam yemegi oncesi yapilir.  Aksam ve sabah aclik kan sekeri duzeyleri takip edilerek insulin dozlari ayarlanir.  Ayrica uzun etkili bir insulin ve birlikte her yemek oncesi kisa etkili bir insulin enjeksiyonu da yapilabilir. Bazi hastalarda gerekirse insulin pompasi takilabilir. Tedavinizi doktorunuz ayarlayacaktir.

e) Balayi Donemi Nedir?
Insulin tedavisine baslanan tip 1 diyabetli hastalarda bir sure sonra insulin ihtiyaci azalir ve insulin gerekmeyecek hale gelir. Bu hastalarda  pankreas bezinde   cok az miktarda insulin salgilayan beta hucresinin kalmasi nedeniyle bu tablo olusmaktadir. Iste insulin ihtiyacinin ortadan kalktigi bu doneme balayi donemi denir. Bu donem 1 ay ile 1 yil arasinda  olabilir. Daha sonra tekrar kan sekeri yukselmeye baslar ve insulin tedavisine gecilir.  Balayi doneminde de kan seker olcumleri surekli olarak takip edilmelidir.